อากาศมีองค์ประกอบอะไรบ้าง สรุปความรู้วิทยาศาสตร์ ฉบับเข้าใจง่าย อัปเดตล่าสุด!

รอบตัวเราถูกห่อหุ้มด้วยสิ่งที่มองไม่เห็นแต่ขาดไม่ได้อย่าง “อากาศ” แต่เคยสงสัยไหมครับว่า ในอากาศที่เราสูดลมหายใจเข้าไปทุกวินาทีนั้น แท้จริงแล้วมีหน้าตาเป็นอย่างไร และประกอบไปด้วยสารหรือก๊าซชนิดใดบ้าง?

สำหรับน้องๆ วัยเรียนที่กำลังทบทวนวิชาวิทยาศาสตร์ หรือคุณพ่อคุณแม่ที่อยากหาเกร็ดความรู้รอบตัวไปสอนลูก วันนี้ทีมงาน TopOne ได้สรุปข้อมูลเกี่ยวกับ “องค์ประกอบของอากาศ” มาให้แบบกระชับ อ่านง่าย และรับรองว่านำไปใช้ทำข้อสอบได้อย่างแน่นอนครับ

อากาศ (Air) คืออะไร

ในทางวิทยาศาสตร์ อากาศ คือ สสารในสถานะก๊าซ (Gas) ที่ผสมผสานกันอยู่รอบโลกของเรา ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น และไม่มีรสชาติ (ในสภาวะปกติที่ปราศจากมลพิษ) อากาศมีมวล มีน้ำหนัก และต้องการที่อยู่ โดยแรงโน้มถ่วงของโลกทำหน้าที่ดึงดูดอากาศเหล่านี้ไว้ไม่ให้หลุดลอยออกไปสู่อวกาศ เกิดเป็นชั้นบรรยากาศที่ห่อหุ้มโลกไว้นั่นเอง

ส่วนประกอบหลักของอากาศ (สัดส่วนโดยปริมาตร)

หากเรานำอากาศบริสุทธิ์ (Dry Air) ปริมาณ 100 ส่วน มาแยกส่วนประกอบดู จะพบว่าอากาศไม่ได้มีแค่ออกซิเจนอย่างที่หลายคนเข้าใจ แต่ประกอบไปด้วยก๊าซหลักๆ ตามตารางด้านล่างนี้ครับ:

ลำดับ	องค์ประกอบของก๊าซ	สัดส่วนโดยประมาณ (%)	หน้าที่และความสำคัญ
1	ไนโตรเจน (Nitrogen – $N_2$)	78.08%	เป็นก๊าซที่มีมากที่สุดในอากาศ ช่วยเจือจางความเข้มข้นของออกซิเจนไม่ให้มีมากเกินไป (หากออกซิเจนเข้มข้นเกินไปจะทำให้เกิดไฟไหม้ได้ง่าย) และเป็นธาตุสำคัญในปุ๋ยบำรุงพืช
2	ออกซิเจน (Oxygen – $O_2$)	20.95%	ก๊าซแห่งชีวิต! สิ่งมีชีวิตทุกชนิดต้องใช้ออกซิเจนในกระบวนการหายใจเพื่อสร้างพลังงาน และเป็นก๊าซที่ทำให้ไฟติด
3	อาร์กอน (Argon – $Ar$)	0.93%	เป็นก๊าซเฉื่อยที่ไม่มีปฏิกิริยาเคมีกับธาตุอื่น มักถูกนำไปใช้ในหลอดไฟฟลูออเรสเซนต์เพื่อป้องกันไม่ให้ไส้หลอดขาด
4	คาร์บอนไดออกไซด์ (Carbon Dioxide – $CO_2$)	0.04%	เกิดจากการหายใจออกของสิ่งมีชีวิตและการเผาไหม้ เป็นก๊าซที่พืชต้องใช้ใน “กระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสง” เพื่อสร้างอาหาร
5	ก๊าซอื่นๆ (Trace Gases)	< 0.01%	เช่น นีออน (Neon), ฮีเลียม (Helium), มีเทน (Methane), และไฮโดรเจน (Hydrogen) มีอยู่ในปริมาณที่น้อยมากๆ

ส่วนประกอบแปรปรวน (ตัวแปรที่ทำให้สภาพอากาศเปลี่ยน)

นอกจากก๊าซหลักทั้ง 5 กลุ่มด้านบนแล้ว ในอากาศตามธรรมชาติยังมี “ส่วนประกอบแปรปรวน” ซึ่งปริมาณจะมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อม ฤดูกาล และสถานที่ ประกอบด้วย 2 ส่วนหลักคือ:

1. ไอน้ำ (Water Vapor)

ไอน้ำคือสภาวะก๊าซของน้ำที่ระเหยขึ้นมาจากแม่น้ำ ทะเล และมหาสมุทร แม้จะมีสัดส่วนเพียง 0 – 4% ในอากาศ แต่ไอน้ำคือพระเอกตัวจริงที่ทำให้เกิดปรากฏการณ์ทางลมฟ้าอากาศทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็น เมฆ หมอก ฝน หรือหิมะ พื้นที่ไหนมีไอน้ำมาก เราจะรู้สึกว่าอากาศ “ชื้น” และเหนียวตัวครับ

2. ฝุ่นละอองและอนุภาคต่างๆ (Aerosols / Particulate Matter)

ในอากาศที่เราสูดเข้าไป ยังมีอนุภาคแขวนลอยขนาดจิ๋วปะปนอยู่ด้วย เช่น:

• อนุภาคตามธรรมชาติ: ละอองเกสรดอกไม้, เถ้าภูเขาไฟ, สปอร์เชื้อรา, เกลือจากทะเล
• อนุภาคที่เกิดจากมนุษย์: ควันไอเสียจากรถยนต์, ฝุ่นจากการก่อสร้าง และที่คุ้นเคยกันดีคือ PM 2.5 ซึ่งเกิดจากการเผาไหม้ในภาคเกษตรกรรมและอุตสาหกรรม