บัญญัติไตรยางศ์ หรือที่ภาษาอังกฤษเรียกว่า Rule of Three เป็นหลักการคำนวณพื้นฐานในวิชาคณิตศาสตร์ที่ใช้หาค่าที่เป็น “สัดส่วน” ของสิ่งต่างๆ โดยมีประโยชน์อย่างมากในชีวิตประจำวัน เช่น การคำนวณราคา การแปลงหน่วย และการแก้ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับอัตราส่วนและร้อยละ
ความหมายของบัญญัติไตรยางศ์
บัญญัติไตรยางศ์ คือ วิธีการหาค่าที่สี่ เมื่อเรารู้ค่าที่หนึ่ง สอง และสาม โดยทั้งสี่ค่านี้มีความสัมพันธ์กันตามสัดส่วน ตัวอย่างเช่น
- ถ้า 5 กิโลกรัมของข้าวสาร ราคา 200 บาท แล้ว 8 กิโลกรัมของข้าวสาร จะมีราคาเท่าไร?
หลักการของบัญญัติไตรยางศ์
สูตรทั่วไป
หรืออีกแบบคือ
ประเภทของบัญญัติไตรยางศ์
บัญญัติไตรยางศ์แบบตรง (Direct Proportion)
เมื่อค่าที่เพิ่มขึ้นสัมพันธ์โดยตรง เช่น
- ซื้อของมากขึ้น → ราคามากขึ้นทำงานนานขึ้น → ผลงานมากขึ้น
ถ้า 3 เล่ม ราคา 90 บาท
7 เล่ม จะราคาเท่าไร?
บัญญัติไตรยางศ์แบบผกผัน (Inverse Proportion)
เมื่อค่าหนึ่งเพิ่ม อีกค่าหนึ่งจะลดลง เช่น
- คนทำงานมากขึ้น → เวลาที่ใช้ลดลงความเร็วมากขึ้น → เวลาที่ใช้เดินทางน้อยลง
รถ 4 คัน สร้างถนนเสร็จใน 12 วัน
ถ้ามีรถ 6 คัน จะเสร็จกี่วัน?
การประยุกต์ใช้บัญญัติไตรยางศ์ในชีวิตประจำวัน
- การคำนวณราคาสินค้า เช่น ซื้อกิโลกรัมละ 50 บาท ถ้าซื้อ 3.5 กิโลกรัม ต้องจ่ายเท่าไร
- การแปลงหน่วย เช่น ความเร็วเป็นกม./ชม. → เวลาเดินทาง
- การคิดต้นทุนและกำไรในธุรกิจ
- การแก้ปัญหาด้านวิทยาศาสตร์ เช่น อัตราส่วนสารเคมีในปฏิกิริยา
- การคำนวณสัดส่วนส่วนผสม เช่น สูตรอาหาร
ใส่ความเห็น