ร่างกายของมนุษย์ประกอบไปด้วยธาตุต่างๆ ที่ทำงานร่วมกันอย่างซับซ้อน ทั้งในระดับเซลล์ เนื้อเยื่อ และอวัยวะ ทุกส่วนล้วนมีองค์ประกอบทางเคมีที่ทำให้ร่างกายสามารถดำรงชีวิตได้ บทความนี้จะพานักเรียนมารู้จักกับ ธาตุในร่างกายของเรา และหน้าที่ของแต่ละธาตุในเชิงวิทยาศาสตร์อย่างเข้าใจง่าย
ธาตุคืออะไร?
ธาตุ (Element) คือ สารบริสุทธิ์ที่ไม่สามารถแยกออกเป็นสารที่ง่ายกว่านี้ได้โดยวิธีทางเคมี แต่ละธาตุมีอะตอมชนิดเดียวกัน ร่างกายมนุษย์มีธาตุมากกว่า 60 ชนิด แต่มีเพียงไม่กี่ธาตุเท่านั้นที่มีปริมาณมากและจำเป็นต่อการดำรงชีวิต
ธาตุหลักที่พบในร่างกายมนุษย์
1. ออกซิเจน (Oxygen – O)
- ปริมาณประมาณ 65% ของน้ำหนักร่างกาย
- เป็นองค์ประกอบหลักของน้ำ (H₂O) และสารอินทรีย์ทุกชนิด
- ช่วยในการหายใจและการสร้างพลังงานของเซลล์
2. คาร์บอน (Carbon – C)
- ประมาณ 18% ของร่างกาย
- เป็นโครงสร้างหลักของสารอินทรีย์ เช่น โปรตีน คาร์โบไฮเดรต และไขมัน
- เป็น “ธาตุแห่งชีวิต” เพราะพบในสิ่งมีชีวิตทุกชนิด
3. ไฮโดรเจน (Hydrogen – H)
- ประมาณ 10% ของร่างกาย
- เป็นองค์ประกอบของน้ำและสารอินทรีย์
- ช่วยในกระบวนการเมตาบอลิซึมของเซลล์
4. ไนโตรเจน (Nitrogen – N)
- ประมาณ 3% ของร่างกาย
- เป็นองค์ประกอบของกรดอะมิโนและโปรตีน รวมถึงกรดนิวคลีอิก (DNA, RNA)
ธาตุรองที่มีความสำคัญต่อร่างกาย
| ธาตุ | สัญลักษณ์ | หน้าที่สำคัญ |
|---|---|---|
| แคลเซียม | Ca | เสริมสร้างกระดูกและฟัน ควบคุมการหดตัวของกล้ามเนื้อ |
| ฟอสฟอรัส | P | สร้างพลังงานในรูป ATP และช่วยสร้างกระดูก |
| โพแทสเซียม | K | รักษาสมดุลน้ำในเซลล์ และควบคุมการเต้นของหัวใจ |
| โซเดียม | Na | รักษาสมดุลของของเหลวในร่างกาย |
| คลอรีน | Cl | ช่วยในการย่อยอาหาร (อยู่ในกรดไฮโดรคลอริกในกระเพาะอาหาร) |
| แมกนีเซียม | Mg | เป็นส่วนประกอบของเอนไซม์หลายชนิด |
| เหล็ก | Fe | ช่วยสร้างฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดง |
| สังกะสี | Zn | เสริมภูมิคุ้มกันและช่วยในการสร้างเอนไซม์ |
| ไอโอดีน | I | ช่วยการทำงานของต่อมไทรอยด์ในการควบคุมการเผาผลาญพลังงาน |
ทำไมธาตุเหล่านี้จึงสำคัญต่อร่างกาย?
- ธาตุหลัก เช่น คาร์บอน ไฮโดรเจน และออกซิเจน เป็น พื้นฐานของชีวิต เพราะเกี่ยวข้องกับการสร้างพลังงานและโครงสร้างของเซลล์
- ธาตุรองและธาตุเสริม เช่น เหล็ก แคลเซียม และสังกะสี เป็น สารอาหารจำเป็น (Essential elements) ที่ร่างกายต้องได้รับจากอาหารทุกวัน
- การขาดธาตุบางชนิดอาจนำไปสู่ ภาวะผิดปกติ เช่น
- ขาดแคลเซียม → กระดูกพรุน
- ขาดเหล็ก → โลหิตจาง
- ขาดไอโอดีน → คอพอก